Theo Tổ điều hành thị trường trong nước, mặc dù tháng 3 các năm thông thường CPI đều âm, nhưng năm nay do kinh tế thế giới vừa thoát ra khỏi khủng hoảng nên có những diễn biến không bình thường. Sau khi giảm nhẹ trong tháng 2, giá nhiều loại hàng hóa trên thị trường thế giới trong tháng 3 tiếp tục tăng nhẹ (dầu thô, phôi thép, giấy…) trước những tin tức khả quan về phục hồi kinh tế, nhu cầu cao hơn và biến động của đồng USD. Một số hàng hóa giá có xu hướng giảm do nguồn cung được bổ sung, nhu cầu không cao (đường, cà phê, khí hóa lỏng, phân bón, gạo…).

Nếu như quý I/2009 thị trường hàng hóa thế giới rơi vào tình trạng trì trệ do tác động của suy giảm kinh tế toàn cầu thì quý I năm nay, thị trường hàng hóa có xu hướng tăng nhẹ hoặc ổn định ở mức cao do kinh tế thế giới hồi phục, đồng USD tăng giá so với một số đồng tiền chủ chốt.

Trong nước, do tháng 3 là tháng sau Tết, diễn ra nhiều lễ hội nên giá một số dịch vụ, mặt hàng vẫn ở mức cao. Hơn nữa, trong tháng, sau khi giá một số mặt hàng đầu vào quan trọng được điều chỉnh tăng (điện, xăng, nước ở một số tỉnh, thành phố) nhiều tin tức lo ngại về lạm phát, mặc dù nhu cầu đối với nhiều loại hàng hóa thiết yếu đã giảm (như thực phẩm) hoặc chưa tăng cao nhưng do chi phí sản xuất tăng, giá nguyên liệu nhập cao hơn (giá thế giới tăng, tác động điều chỉnh tỷ giá, lãi suất cho vay…) nên một số hàng hóa trên thị trường tiếp tục ở mức cao hoặc đã bắt đầu điều chỉnh tăng (sữa, sắt thép, gas…), đặc biệt giá thép xây dựng trong những ngày gần đây đã tăng rất cao.

Tính đến hết quý I, CPI đã tăng 4,12%. So với mục tiêu kiềm chế giá tiêu dùng tăng 7% trong năm nay thì mức tăng CPI 9 tháng còn lại chưa đầy 3%. Như vậy, CPI trung bình các tháng còn lại phải khống chế ở mức 0,3%/tháng. Hầu hết các thành viên Tổ điều hành đều cho rằng, mục tiêu đề ra là khó có thể đạt được.

Băn khoăn kiểm soát thị trường.

Làm thế nào để kiềm chế CPI nhưng không ảnh hưởng đến tốc độ tăng trưởng kinh tế, đó là bài toán khó mà các nhà quản lý phải có lời giải.

Ông Nguyễn Đức Thắng- Phó Vụ trưởng Vụ Thương mại giá cả Tổng cục Thống kê (Bộ Kế hoạch và Đầu tư)- phân tích: Tháng 4 tới, có những yếu tố tác động đến giá tiêu dùng, đó là mức tăng giá điện sẽ được tính vào tháng 4 (tính từ 15/3 đến 15/4) nên CPI sẽ chỉ giảm nhẹ so với tháng 3. Và nếu không có gì bất thường thì mức 0,3%/tháng có thể thực hiện được. Tuy nhiên, quý 4 hàng năm có mức tăng cao chỉ sau quý I vì thế việc khống chế CPI năm 2010 ở mức 7% là rất khó. Theo ông Thắng, giải pháp kiềm chế tăng CPI là phải đảm bảo được cung- cầu các mặt hàng thiết yếu, kiểm soát được giá các mặt hàng lương thực, thực phẩm, dịch vụ ăn uống…; bên cạnh đó yêu cầu các tập đoàn, tổng công ty đầu tàu tiết giảm chi phí, thận trọng tính toán khi tăng giá…

Nhưng ông Hoàng Thọ Xuân- Vụ trưởng Vụ Thị trường trong nước Bộ Công Thương- lại cho rằng: Nếu thực hiện quyết liệt vẫn có khả năng đạt mục tiêu đề ra. Nhưng ông Xuân cho rằng, quan trọng nhất là phải kiểm soát được khu vực bán lẻ, thị trường tự do (chiếm tới 40% doanh số các mặt hàng trong “rổ” tính CPI). Bởi vì thị trường này rất khó kiểm soát, không có địa chỉ, không có “tóc” để nắm. Vì thế thời gian qua quản lý nhà nước tỏ ra bất lực đối với khu vực này, trong khi can thiệp bằng biện pháp hành chính chỉ có mức độ.

Nhiều ý kiến cũng cho rằng phải chú ý đến các biện pháp như: thực hiện chính sách tiền tệ thắt chặt, nhất là cung tiền ra thị trường để tránh lạm phát cao, hạn chế nhập siêu. Nhập siêu cao trong lúc giá thị trường thế giới cao sẽ là một yếu tố bất lợi cho việc kiềm chế tăng giá. Đồng thời thực hiện các biện pháp dự báo dấu hiệu và xu hướng của tình hình để chủ động ngăn chặn từ xa nguy cơ lạm phát có thể tăng cao trở lại; đưa ra các giải pháp kịp thời điều tiết khi giá cả hàng hóa có dấu hiệu tăng cao, đột biến…

Trước mọi ý kiến lo lắng, ông Đỗ Văn Chiến- Giám đốc Trung tâm thông tin công nghiệp và thương mại Bộ Công Thương- đóng góp ý kiến: chúng ta thường cho rằng, diễn biến giá cả theo quy luật cung- cầu, nhưng thực tế các năm qua cung- cầu các loại hàng hóa thiết yếu luôn được bảo đảm nhưng giá cả vẫn tăng. Yếu tố tâm lý thường ảnh hưởng mạnh đến việc tăng giá, như tăng lương, tăng giá điện, giá xăng dầu…

Theo ông Chiến, phải “chỉ” ra được các đối tượng “kích” giá, mà những đối tượng này có thể nhận diện được. Đó là những ngành được Nhà nước đầu tư lớn, có lợi nhuận cao. Các cơ quan quản lý nhà nước cần có đánh giá thật khách quan đối với những ngành hiện đang thu lợi lớn trong 8 tháng trở lại đây. Nếu ngành nào siêu lợi nhuận phải xem xét, kiểm tra, bởi đây có thể là yếu tố kích thích tăng giá. Nếu làm sớm, làm tốt sẽ giảm được CPI ngay trong những tháng tới đây. Ngoài ra, để tăng trưởng sản xuất, nguồn cung tiền ra phải đúng đối tượng thúc đẩy phát triển kinh tế và an sinh xã hội, vì theo ông Chiến, vừa qua, vẫn có hiện tượng cung tiền chưa đúng đối tượng.

Bài học của TP. Hồ Chí Minh

Trong khi kinh tế của TP. Hồ Chí Minh hồi phục rất nhanh, các chỉ tiêu tăng trưởng sản xuất công nghiệp, GDP đều cao hơn trung bình cả nước nhưng việc kiềm chế tăng giá tiêu dùng vẫn tỏ ra có hiệu quả hơn các tỉnh, thành phố khác. Như trong tháng 2 (tháng Tết Canh Dần), CPI của TP. Hồ Chí Minh chỉ tăng 1,68%, thấp hơn rất nhiều so với Hà Nội (2,61%) và thấp hơn mức tăng trung bình cả nước (2%). Tháng 3, CPI của TP. HCM có mức tăng xấp xỉ mức tăng CPI trung bình cả nước (0,78%). Đó là bài học thành công của TP. Hồ Chí Minh mà cả nước có thể áp dụng. Đặc biệt là biện pháp cho các doanh nghiệp vay vốn mua hàng hóa thiết yếu để bình ổn thị trường trong dịp Tết đã thực hiện qua nhiều năm có hiệu quả.

Kinh nghiệm cho thấy, thời gian sau Tết, khi các trung tâm, siêu thị đóng cửa, thị trường tự do “hoành hành” làm tăng giá chóng mặt. Rút kinh nghiệm những năm trước, năm nay UBND TP. Hồ Chí Minh đã quyết định sẽ áp dụng biện pháp bình ổn giá tiêu dùng tất cả các tháng trong năm (hỗ trợ cho doanh nghiệp vay vốn chuẩn bị hàng hóa làm đối trọng với thị trường tự do). Bên cạnh đó, TP. Hồ Chí Minh sẽ áp dụng biện pháp quản lý giá qua việc buộc đăng ký, kê khai giá; giao cho các ban quản lý chợ thực hiện công tác kiểm tra đăng ký, kê khai giá. Một biện pháp quan trọng mà TP. Hồ Chí Minh quan tâm, đó là công tác tuyên truyền để người dân hiểu rõ, tránh hoang mang, ảnh hưởng đến tâm lý tiêu dùng.

Cách làm của TP. Hồ Chí Minh là bài học, là câu trả lời thực tế nhất trong việc kiểm soát thị trường bán lẻ, thị trường tự do, góp phần kiềm chế tăng giá tiêu dùng.